Herb Łodzi kończy 90 lat. Złota łódka pamięta jednak XV wiek

Złota łódka z wiosłem na czerwonej tarczy – w tej postaci herb Łodzi obowiązuje od dziewięciu dekad. Zatwierdzono go 5 czerwca 1936 roku zarządzeniem Felicjana Sławoja-Składkowskiego, ówczesnego ministra spraw wewnętrznych i zarazem premiera. Za tym prostym znakiem kryje się jednak wielowiekowa historia godła, które kilka razy znikało i wracało.

Łódka starsza niż sam herb

Początki sięgają 1423 roku, gdy Władysław Jagiełło nadał Łodzi prawa miejskie. Decyzja króla z 29 lipca tego roku miała też wymiar heraldyczny – od tej pory miasto mogło posługiwać się pieczęcią z godłem. Najstarszą zachowaną pieczęć znamy z dokumentu wystawionego przez burmistrza Wojciecha Wyszka w 1535 roku, choć jej wzór jest zapewne starszy. Widnieje na niej łódka z czterema otworami, ledwie zarysowanym wiosłem i nieczytelnym napisem.

Kolejna pieczęć powstała w 1577 roku i służyła ponad dwa stulecia. Łódka z wiosłem była na niej otoczona łacińskim napisem z nazwą miasta i datą. Symbol przetrwał aż do 1817 roku.

Orzeł zamiast łódki

Wraz z rosyjskim zaborem tradycyjną łódkę zastąpiło godło Królestwa Kongresowego – dwugłowy orzeł cesarski z białym orłem na piersiach. Pieczęć w carskiej stylistyce, choć z czasem nieco zmieniała wygląd, obowiązywała przez cały okres zaborów.

Łódka wróciła dopiero podczas I wojny światowej, w czasie niemieckiej okupacji miasta. Otrzymała wówczas nową, zmodernizowaną formę – stylizowany herb „o połączonych godłach dawnej Łodzi rolniczej i symbolach współczesnej stolicy przemysłu". Na falach rzeki unosiła się łódź z belami bawełny, kołem zębatym i berłem Merkurego, a głównym elementem była kobieta wyciągająca długą nić z prząślicy. W październiku 1917 roku nadburmistrz Leopold Skulski usunął z urzędowej pieczęci niemiecki tekst.

Herb i flaga z 1936 roku

W niepodległej Polsce, w 1919 roku, władze miasta przyjęły nowy wizerunek godła. Po piętnastu latach i kolejnych poprawkach trafił on do zarządzenia z 1936 roku. Na klasycznej tarczy umieszczono wtedy złotą łódkę o bardzo prostej formie, uznając ten wzór za „historycznie uzasadniony herb Łodzi – w polu czerwonem łódź z wiosłem – złote". Wtedy też zaczęła obowiązywać flaga miasta – jako jedna z nielicznych w Polsce – w układzie znanym do dziś.

Swastyka, komunizm i powrót łódki

Spokój nie trwał długo. W 1940 roku okupanci przemianowali miasto na Litzmannstadt, a rok później łódkę w herbie zastąpiła złota swastyka na granatowej tarczy. Barwy nawiązywały do kolorów rodu Litzmannów.

Po wojnie złota łódka na czerwonej tarczy wróciła, ale w 1950 roku komunistyczne władze zlikwidowały samorządność i miejscy rajcy musieli posługiwać się symbolami państwowymi. Flaga miejska wróciła dopiero w 1986 roku – Łódź była jednym z pierwszych miast, które do niej powróciły, wzorując się na fladze sprzed pół wieku.

Dziś herb, godło i flagę reguluje Statut Miasta Łodzi. Zgodnie z jego zapisem „barwami Miasta są kolory złoty i czerwony, ułożone w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości, z których górny jest koloru złotego, a dolny koloru czerwonego".